. . . وأبو القاسم مسلمة بن أحمد ، معروف به مجريطى ، در عصر خويش پيشواى رياضيدانان اندلس وداناترين كسان پيش از خود در علم فلك وحركتهاى نجوم بود . أو توجّهى به رصدهاى اختران وعشقى به فهميدن كتاب بطلميوس ، معروف به مجسطى ، داشت وكتابي نيكو در علم عدد دارد كه مورد توجّه ودر نزد ما معروف به المعاملات است . نيز كتابي دارد كه در آن تعديل اختران را از زيج بتّانى ، تلخيص كرده است . به زيج محمّد بن موسى خوارزمي هم توجّه كرده وتاريخ إيراني آن را به تاريخ عربى برگردانيده وأوساط اختران را ، در آنان از اوّل تاريخ هجرت قرار داده ودر آن جدولهايى نيكو افزوده است . البتة وى از لغزشهاى موجود در آن هم تبعيت كرده وموردهاى غلط آن را مشخّص نكرده است ؛ ولى من در كتاب خودم : المؤلّف بإصلاح حركات النجوم والتعريف بخطأ الراصدين ، آنها را نشان داده‌ام . دراينجا قاضى صاعد ، ضمن نام بردن از كتاب خود ، تكمله‌اى را هم بر عنوان آن افزوده وبه علاوة به قسمتى ديگر از مطالب مهم آن اثر ، اشاره كرده است كه از آن جمله‌اند : مباحث مربوط به زيج‌نويسى ونيز نقّادى كارهاى رصدى رصدگران پيشين وتصحيح لغزشها وخطاهاى ايشان ، كه مزيد بر تصريح قاضى صاعد ، اين امر از تكملهء عنوان هم معلوم مىگردد . از مجموع آنچه قاضى صاعد در مورد اين كتاب خود گفته است ، نتيجة مىگيريم كه كتاب بسيار ارزنده ومهمّى در تاريخ انتقادى وتبيين أصول ومباني علم نجوم وبسيار هم مفصّل بوده است ومخصوصا در زمينهء أنواع حركتهاى اختران بحثهاى گسترده‌اى داشته است وشايد به همين جهت صفدى از آن با عنوان كتاب حركات النجوم نام برده است . « 1 » از اين كتاب عموم معاصران به عنوان إصلاح حركات النجوم نام برده‌اند ؛ « 2 » ولى آلدوميه‌لى ، از آن بدين‌گونه ، ياد كرده است :

--> ( 1 ) . 16 / 232 . ( 2 ) . بروكلمان ، 568 / l , s , LAG ؛ فرّوخ ، تاريخ الأدب العربي ، 4 / 583 ؛ بستاني ، 3 / 280 .